Θα έχετε ακούσει για την υπερπαραγωγή του Christopher Nolan που είναι στα σκαριά και θα προβληθεί στις οθόνες μας κάπου μέσα στο 2026. Κι αν όχι, με χαρά το γράφω εδώ: Πρόκειται για την κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας του Ομήρου με τίτλο ομώνυμο του έπους.
Τριάντα χρόνια μετά την «Οδύσσεια» με πρωταγωνιστή τον Armand Assante και είκοσι κάτι χρόνια μετά την «Τροία» του Pettersen, τα έπη του Ομήρου, τα πρώτα λογοτεχνικά έργα του κόσμου που έμελλε να ονομαστεί «δυτικός», επιστρέφουν στο κινηματογραφικό προσκήνιο με μια παραγωγή υπεραστέρων και με πολλές προσδοκίες να τη συνοδεύουν. Μέχρις εδώ, όλα καλά, για τους δε λάτρεις της Οδύσσειας, υπέροχα.
Ωστόσο, αν ο άνθρωπος είναι γκρινιάρης, ποτέ δεν βλέπει το θετικό, στα πάντα υπάρχει ένα σημείο σκοτεινό. Αν δε είναι και μονίμως οργισμένος υπερπατριώτης, τότε ακόμα χειρότερα. Δεν πρόκειται πλέον για γκρίνια αλλά για στράτευση, αποσκοπεί στην αποκάλυψη της συνωμοσίας που στρέφεται κατά του έθνους, της πατρίδας και επιδιώκει την κλοπή του πολιτισμικού μας πλούτου, την οικειοποίησή του από όσους θέλουν να βυθίσουν στο σκοτάδι την Ελλάδα μας. Και, φυσικά, η «Οδύσσεια» του Nolan έχει τέτοιους ανθελληνικούς σκοπούς, άλλωστε δεν θα μπορούσε να είναι και διαφορετικά…
Είχε κυκλοφορήσει η φήμη ότι τη θεά Αθηνά θα ενσάρκωνε η, βραβευμένη με Όσκαρ ειρήσθω εν παρόδω, Lupita Nyong’o. Και πού ήταν το πρόβλημα; Ε, μα είναι μαύρη, ιδού το πρόβλημα. Άλλωστε, ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός ήταν «πολιτισμός λευκών» –παρεμπιπτόντως, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν απαντά ούτε σε ένα κείμενο των αρχαίων Ελλήνων. Και να σου και εδώ θεωρίες περί της ασέβειας προς την αρχαία Ελλάδα από το ανθελληνικό κατεστημένο του Hollywood (υπάρχει και εκεί τέτοιο, σε κάθε φορέα και θεσμό που σέβεται τον εαυτό του υπάρχει). Άλλες/οι, πιο έξαλλες/οι και ψαγμένες/οι βρήκαν την πιο βαθιά και κρυμμένη αλήθεια – επίσης πάντα υπάρχει. Ήταν οι αφροκεντρικές θεωρίες πίσω από την «Οδύσσεια», ίσως ο Martin Bernal ή ο Yosef A. A. ben Jochannan να έβαλαν το χεράκι τους – εδώ να πούμε ότι οι θεωρίες αυτές υπήρξαν επιστημονικά αβάσιμες, κάτι που έχει αποδειχθεί σε επιστημονικά συνέδρια βέβαια και όχι στην αρένα των social media. Μετά πήρε σειρά ο συνήθης ύποπτος, η woke ατζέντα. Η «Οδύσσεια» θα είναι woke, φιλογκέι, φιλομεταναστευτική με κρυφά μηνύματα που αποσκοπούν να πλανεύσουν τους θεατές. Τρέλα. Πραγματική όμως.
Ευτυχώς ο Nolan φρόντισε να αποκαταστήσει λίγο την τάξη, ασπρίζοντας την Αθηνά –όχι και τελείως όμως– και βάζοντας στον ρόλο της τη Zendaya. Κάποιοι ηρέμησαν, κάποιοι πονηρότεροι βρήκαν το τυρί και απέφυγαν τη φάκα. Η λατινοαμερικάνικη ομορφιά της Zendaya δεν είναι εφάμιλλη της ελληνικής, άσε που θυμίζει –παρότι δεν είναι, Καλιφορνέζα είναι– και λατινοαμερικάνα μετανάστρια, άρα η απόδοση του ρόλου έχει πολιτική στόχευση.
Όλα αυτά θα ήταν αστεία, ενδιαφέροντα, αν δεν είχαν μέσα τους το στοιχείο του κοινωνικά γκροτέσκου, το οποίο εδράζεται στην αμάθεια και, καθώς διοχετεύεται ορμητικά, παράγει πολιτικά αποτελέσματα.
Αρχικά, κάποια λίγα περί της Αθηνάς και των αστειοτήτων για το χρώμα του δέρματός της. Σύμφωνα με τις παραδόσεις, η θεά Αθηνά γεννήθηκε κοντά στη λίμνη Τριτωνίδα της Λιβύης και την ανέθρεψαν οι τρεις νύμφες της Λιβύης που φορούσαν γιδοτόμαρα (Απολλ. Ροδ. Δ 130). Όταν ήταν κορίτσι, σκότωσε κατά λάθος τη σύντροφο των παιχνιδιών της, την Παλλάδα, κατά τη διάρκεια αγώνα με δόρατα και ασπίδες. Σε αυτόν τον αγώνα οφείλει και το σύμβολο της αιγίδας της, από την οποία πηγάζει και η παράδοση σύμφωνα με την οποία ο Δίας ήταν πατέρας της (Ηρόδοτος), και το προσωνύμιό της.
Γενικά, η καταγωγή της είναι μάλλον λιβυκή, εντοπίζεται και στη μυθολογία της λιβυκής φυλής των Μαχλυών. Από κεραμικά ευρήματα μπορούμε να υποθέσουμε τη μετανάστευσή της στην Κρήτη γύρω στο 4000 π.Χ.. Ο Nillson τη συνδέει με τη μινωική θεά των φιδιών, ενώ ο Πλάτων την ταύτιζε με τη Νηίθ, της οποίας ο ναός ήταν κοντά στη Σάιδα, στο δυτικό μέρος τού δέλτα του Νείλου. Η Νηίθ ανήκε σε μια εποχή που δεν αναγνωριζόταν η πατριαρχία – εξ ου και αρχικά η Αθηνά ήταν η θεά των μητριαρχικών κοινωνιών της Πελοποννήσου (woke ατζέντα μυρίζει εδώ…). Κατά τον Ηρόδοτο (Δ 179.1-185.3) οι κραυγές θριάμβου προς τιμήν της είχαν λιβυκή προέλευση.
Τα γράφω όλα αυτά για τρεις λόγους. Αφενός, αν ο Nolan έχει βασιστεί στη μυθολογική παράδοση, είναι εύστοχο να φανταστεί την Αθηνά του μελαμψή. Αφετέρου, ας προσγειωθούμε λίγο, η Αθηνά ήταν μυθολογικό πρόσωπο, δεν υπήρξε, δεν είχε χρώμα το δέρμα της. Αλλά και στο πλαίσιο της απεικόνισής της, θεά ήταν ό,τι ήθελε έκανε. Μεταμορφωνόταν σε Μέντη, γινόταν άσπρη, μαύρη, κίτρινη, κόκκινη, πράσινη. Τέλος, κινηματογραφική ταινία του 21ου αιώνα είναι, αλίμονο αν το καστ επιλέγεται με όρους που επινοούν οι αυτόκλητοι υπερασπιστές των φαντασιακών ιερών και οσίων.
Ας φύγουμε όμως από την παραφιλολογία της τρέλας. Και, καθώς περιμένουμε να δούμε την «Οδύσσεια» του Nolan, προλαβαίνουμε να (ξανα)διαβάσουμε την Οδύσσεια. Κάπου εκεί θα βρούμε ότι το όμορφο, το ιδανικό, το ηρωικό, το αυθεντικό δεν έχει χρώμα. Ή, μάλλον, έχει όλα τα χρώματα του κόσμου…
