Οι ημέρες μνήμης εμβληματικών ημερομηνιών, όπως η Εργατική Πρωτομαγιά, μπορούν να λειτουργήσουν με πολλούς τρόπους. Όχι μόνο ως υπενθυμίσεις των αγώνων που διαμόρφωσαν δικαιώματα και κατακτήσεις. Όχι μόνο ως φόρος τιμής στους ανθρώπους που πάλεψαν, διώχθηκαν ή έχασαν τη ζωή τους διεκδικώντας μια πιο δίκαιη κοινωνία. Όχι μόνο ως αφορμές για να αναμετρηθούμε με τις σημερινές συνθήκες εργασίας και τις σύγχρονες πρακτικές. Μπορούν, επίσης, να γίνουν αφορμές για διάβασμα, γνώση και ουσιαστική επιστροφή στα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν ολόκληρες εποχές. Μέσα από τη λογοτεχνία, τη μαρτυρία και την ιστορική έρευνα, τα βιβλία μάς βοηθούν να φωτίσουμε πρόσωπα, στιγμές και διεκδικήσεις που παραμένουν ζωντανές και επίκαιρες μέχρι σήμερα.
Ακολουθούν 6 βιβλία των εκδόσεων Σύγχρονη Εποχή με αφορμή την εργατική Πρωτομαγιά
Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου – Θέμος Κορνάρος
Το Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, το Χαϊδάρι –όπως έμεινε στη συνείδηση του λαού μας– δεν ήταν για τους ναζί κατακτητές στην περίοδο της Κατοχής απλά μια φυλακή ομήρων· ούτε ένα μέρος από το οποίο οι φασίστες απλά σταχυολογούσαν ανθρώπους για να τους οδηγήσουν στην εκτέλεση. Ήταν –όπως πολύ σωστά ισχυρίζεται και ο ίδιος ο Θέμος Κορνάρος στη συγκλονιστική αφήγησή του– μια λυσσασμένη μάχη για το ποιος θα κερδίσει την ψυχή του κατάδικου, την ψυχή του λαού. Οι κατάδικοι, παρά το ότι σε κάθε στιγμή τους παραμόνευε ο θάνατος, είχαν τον εξής στόχο, ο οποίος εκπορευόταν πρώτα και κύρια από το θάλαμο 1 του 3ου μπλοκ του Στρατοπέδου, από το μπλοκ των φυλακισμένων κομμουνιστών Ακροναυπλιωτών, που η μεταξική δικτατορία παρέδωσε στους ναζί κατακτητές: Αμείωτη θέληση, ακέραια προσωπικότητα, ατσάλωμα της αντοχής του κατάδικου!
Έτσι, οι κατάδικοι αισθάνονταν ότι έπαιρναν μέρος στη μεγαλύτερη μάχη της ιστορίας του κόσμου: Της ιστορίας της ζωής, γιατί εκεί θ’ αντιμετώπιζαν και το θάνατο, όχι σα δούλοι του, αλλά σαν περιφρονητές αντίπαλοί του.
Και πράγματι, αυτό το πέτυχαν οι δεσμώτες του Χαϊδαρίου, με προεξάρχοντες τους 200 κομμουνιστές ήρωες του λαού, που οι φασίστες κατακτητές εκτέλεσαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ο Κορνάρος αφιερώνει ένα σημαντικό μέρος του συγκεκριμένου έργου του στην εκτέλεση αυτή, αναδεικνύοντας μια άγνωστη πτυχή στο ευρύ κοινό: Το πώς διαδραματίστηκε η ανακοίνωση από μέρους του διοικητή του Στρατοπέδου των κομμουνιστών που θα εκτελούνταν, τη στάση των 200 με προεξάρχοντα τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη και το πώς αντέδρασαν οι υπόλοιποι φυλακισμένοι στην ανακοίνωση, και στη συνέχεια στα νέα που τους ήρθαν σε σχέση με το πώς εξελίχτηκε η εκτέλεση στο μαρτυρικό τόπο του Σκοπευτηρίου. Εκεί, που μέχρι και οι ίδιοι οι Ες-Ες αναγκάστηκαν να υποκλιθούν στην αξιοπρέπεια με την οποία οι 200 αντίκρισαν το θάνατο.
Η δε «διαθήκη» που οι 200 κληροδότησαν στους συγκρατούμενούς τους ήταν ότι: «Ο αγωνιστής είναι φρουρός των ανθρώπινων κατακτήσεων και στρατιώτης κρούσης, στην πρώτη γραμμή για τις καινούργιες κατακτήσεις … Σύντροφοί μας … κρατήσετε τη λευτεριά που καταχτήσαμε με τόσο αίμα και με τόσο πόνο.»
Από το έργο του Κορνάρου για το Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου λείπει το τελευταίο κεφάλαιο με τίτλο: «Η Διαθήκη των Ηρώων», το οποίο, όπως ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει, χάθηκε σε μια έρευνα. Ο Κορνάρος σκόπιμα δεν το ξαναέγραψε, προκειμένου να θυμίζει στους αναγνώστες του το αιώνιο αίσχος του κράτους των δωσίλογων που διαδέχτηκε τους Γερμανούς, το οποίο και τους ξεπέρασε.
Θεσσαλονίκη 9-11 Μάη 1936 – Θέμος Κορνάρος
Ο Θέμος Κορνάρος ξεκίνησε το συγγραφικό του έργο κατά τη διάρκεια του ελληνικού Μεσοπολέμου. Την περίοδο εκείνη, ελληνικοί λογοτεχνικοί κύκλοι άρχισαν να επηρεάζονται από συγγραφείς της Δυτικής Ευρώπης οι οποίοι είχαν ήδη ξεκινήσει ν’ αποτυπώνουν στα έργα τους τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης κι εργασίας των εργατών. Ο Κορνάρος, τάσσοντας τον εαυτό του στην υπηρεσία του λαού, γίνεται με την τέχνη του ο «πρακτικογράφος» των αγώνων του. Δεν είναι καθεαυτό μυθιστοριογράφος, καθώς τα περισσότερα από τα έργα του μοιάζουν με λογοτεχνικά ρεπορτάζ, με χρονικά. Ένα τέτοιο έργο είναι και η Θεσσαλονίκη, 9-11 Μάη 1936 (Οι αγώνες του λαού). Με τη ρεαλιστική και γλαφυρή γραφή του, ο συγγραφέας «ζωντανεύει» τη σφοδρή ταξική σύγκρουση στην πόλη. Ο ματωμένος Μάης του ’36 αποτέλεσε το μεγαλύτερο ως τότε αγωνιστικό σταθμό που είχε γνωρίσει το εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα. Οι περιγραφές του αποτυπώνουν το μέγεθος της εκμετάλλευσης του λαού και της κρατικής καταστολής, τον αδίστακτο ρόλο του αστικού κράτους και των πολιτικών του στηριγμάτων. Ηθικός νικητής ωστόσο αναδεικνύεται ο κόσμος της μισθωτής σκλαβιάς, ο οποίος με μαχητικότητα κι αισιοδοξία πορεύεται με σύμμαχο την ιδέα της κοινωνικής απελευθέρωσης.
Επιτάφιος – Γιάννης Ρίτσος
Πρωτομαγιά του ’36. Η εργατιά της Θεσσαλονίκης κλιμακώνει τους απεργιακούς αγώνες, που ξεκίνησαν το Μάρτη. Οι καπνεργάτες κάνουν απεργία πείνας. Συμπαραστεκόμενοι σε αυτούς, απεργούν και πολλοί άλλοι κλάδοι.
Στις 8 Μάη, η χωροφυλακή στήνει παντού πολυβολεία και στις 9 Μάη χτυπά τον άοπλο λαό. Πρώτος νεκρός ο κομμουνιστής αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης. Η μάνα του, μέσα στο χαλασμό, ψάχνει τις εργάτριες κόρες της. Ξάφνου, μπρος της ο σκοτωμένος γιος της. Σωριάζεται. Σπαράζει. Θρηνεί.
Ένας φωτογράφος αποτυπώνει την εικόνα.
Κυριακή 10 Μάη, ο Ριζοσπάστης δημοσιεύει στο πρωτοσέλιδό του την εικόνα της μάνας που θρηνεί.
Ο Γιάννης Ρίτσος συγκλονίζεται διαβάζοντας το ρεπορτάζ της εφημερίδας και βλέποντας της εικόνα της μάνας. Κλείνεται στη σοφίτα του και, μένοντας άυπνος σχεδόν δυο μερόνυχτα και κάνοντας συνεχώς αιμοπτύσεις, γράφει τον Επιτάφιο, δεκατέσσερα θρηνητικά ποιήματα, τα οποία κυκλοφορούν σε ξεχωριστή έκδοση τον Ιούνη του 1936 από το Ριζοσπάστη.
Η άγνωστη ιστορία του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ (Από τον Εμφύλιο μέχρι το μακαρθισμό)
ΜΠOΓEP Ρ. – MOPE Χ.
Η ιστορία της εργατικής τάξης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής είναι η ιστορία του ίδιου του αμερικανικού λαού. Το κίνημα της οργανωμένης εργατικής τάξης εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα, προκειμένου ν’ αντιμετωπίσει την εξουσία των μονοπωλίων.
Ωστόσο, το βιβλίο περιγράφει γλαφυρά και την απάντηση του αμερικανικού μονοπωλίου στο μεγάλο άλμα της εργατικής τάξης προς το βιομηχανικό συνδικαλισμό.
Μέσα στις σελίδες του βλέπουμε τη Μάνα Τζόουνς, τη μικροκαμωμένη γριούλα που πάλεψε μέχρι τα εκατό της στο πλευρό των μεταλλωρύχων. Βλέπουμε όμως και το μεγάλο της αντίπαλο, τον Τζον Ροκφέλερ, τον ιδιοκτήτη των μεταλλείων και ιδρυτή του σύγχρονου τραστ. Βλέπουμε τον Μπιγκ Μπιλ Χέιγουντ να πολεμάει με τους πιστολάδες των μονοπωλίων στα Βραχώδη Όρη, αλλά και τον επιβλητικό, «γερακίσιο» Μόργκαν, έναν από τους κυριότερους αρχιτέκτονες των μονοπωλίων και υπέρμαχο των συνθηκών που πολεμούσε ο Χέιγουντ. Βλέπουμε, εν τέλει, την εργατική τάξη στις ΗΠΑ να γεννιέται και να αναπτύσσεται μέσα από την πάλη της με τα μονοπώλια.
Επιτεύγματα και κατακτήσεις της εργατικής τάξης στο σοσιαλισμό
Η παρούσα έκδοση, που είναι προϊόν συλλογικής δουλειάς, αναφέρεται στις κατακτήσεις στην πρώτη χώρα που ξεκίνησε την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Στην ΕΣΣΔ και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες πραγματοποιήθηκαν σημαντικά κοινωνικά επιτεύγματα γι’ αρκετές δεκαετίες, πολλά από τα οποία ακόμη και σήμερα δεν έχουν επιτευχθεί στον καπιταλισμό. Το Κόμμα μας, ήδη από την επικράτηση της αντεπανάστασης το 1990-1991 στις σοσιαλιστικές χώρες της Ευρώπης, ασχολήθηκε συστηματικά με τη μελέτη των αιτιών που οδήγησαν σε αυτό το πισωγύρισμα. Κατέληξε σε συμπεράσματα που πιο ολοκληρωμένα αποτυπώνονται στην Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ.
Η έκδοση έχει εκλαϊκευτικό χαρακτήρα προβάλλοντας τις κατακτήσεις της εργατικής τάξης στο σοσιαλισμό τον 20ό αιώνα, απαντά σε συκοφαντίες, ψέματα, αποσιωπήσεις της αστικής τάξης και του οπορτουνισμού ενάντια στην Οκτωβριανή Επανάσταση και την ιστορική της σημασία.
Η εμφάνιση της εργατικής τάξης, ο ρόλος της στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες στον 20ό αιώνα και η στρατηγική του ΚΚΕ
Το ΚΚΕ μελετά με ταξικότητα και επιστημονικότητα, ενσωματώνει ό,τι πιο ζωντανό και αληθινό από την Ιστορία του, από την οποία αντλεί και συνειδητοποιεί συμπεράσματα γενικότερης σημασίας. Έτσι, προσπαθεί να φωτίζει την πραγματική αιτία της σταθερής αντιλαϊκής επίθεσης του κεφαλαίου, να διαλύει τις αυταπάτες για φιλολαϊκή διαχείριση του καπιταλισμού, να προβάλλει την ιστορική επικαιρότητα και αναγκαιότητα του σοσιαλισμού, να φέρνει στο επίκεντρο της ιδεολογικής πάλης τις αιτίες της νίκης της αντεπανάστασης στον 20ό αιώνα και τις ασύγκριτες λαϊκές κατακτήσεις του σοσιαλισμού, παρά τα λάθη και τις αδυναμίες.
Στη λογική αυτή κινούνται και οι εισηγήσεις και παρεμβάσεις που έγιναν στη διάρκεια της διημερίδας που διοργάνωσε το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας στις 21-22 Νοέμβρη 2015, σε σχέση με την εμφάνιση της εργατικής τάξης, το ρόλο της στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες στον 20ό αιώνα και τη στρατηγική του Κόμματος. Περιλαμβάνονται στη συγκεκριμένη έκδοση, μαζί με υλικά από το μουσικοθεατρικό αφιέρωμα που παρουσιάστηκε, καθώς και το υπόλοιπο αρχειακό υλικό που εκτέθηκε τις μέρες της διημερίδας.
Η έκδοση περιλαμβάνει τις ομιλίες της διημερίδας που διοργάνωσε η ΚΕ του ΚΚΕ στις 21-22.11.15, καθώς και τα υλικά από το μουσικοθεατρικό αφιέρωμα που παρουσιάστηκε, μαζί με το υπόλοιπο αρχειακό υλικό που εκτέθηκε τις μέρες της διημερίδας.
