Διαβάζοντας ξανά για αυτές τις ταινίες για να γράψω τα παρακάτω –τις περισσότερες εκ των οποίων έχω δει στο παρελθόν–, συγκινήθηκα και ξανασκέφτηκα πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν τα σχολεία και οι δάσκαλοί μας ήταν σαν… ταινία!
Οχτώ ταινίες που το κοινό τους συστατικό είναι ότι αφορμούνται από το σχολικό περιβάλλον για να περάσουν τα μηνύματά τους. Η σχέση δασκάλου-μαθητών βρίσκεται στο επίκεντρο και γίνεται το όχημα για τις αλλαγές που τελικά συμβαίνουν και στις δύο πλευρές. Ταινίες που κατά βάση χαρακτηρίζονται από τρυφερότητα, ανθρωπιά και γλυκύτητα (στοιχεία από τα οποία θα έπρεπε να διαπνέεται η διδασκαλία), αλλά και κάποιες που μέσω της σκληρότητάς τους αναδεικνύουν σημαντικά κοινωνικά ζητήματα (τα οποία θα έπρεπε να απασχολούν τη σχολική κοινότητα και να συζητιούνται σοβαρά μέσα σε αυτή αφού βρίσκονται παντού γύρω μας). Συνήθως οι δάσκαλοι είναι αντισυμβατικοί και συνάμα βαθιά ανθρώπινοι, πηγαίνουν κόντρα στα αυταρχικά και αποστειρωμένα συστήματα των σχολείων στα οποία βρίσκονται και ξεκινούν ένα γόνιμο διάλογο με τους μαθητές τους, χωρίς διδακτισμούς.
Η χορωδία του Χαρίτωνα, 2005
Χώρα: Ελλάδα
Σκηνοθεσία: Γρηγόρης Καραντινάκης
Διαδραματίζεται σε ένα μικρό ελληνικό χωριό το 1968, εν μέσω χούντας. Ο δάσκαλος μουσικής Χαρίτων Φλωράς αποφασίζει να δημιουργήσει μια χορωδία με τους μαθητές του, προκαλώντας αναστάτωση στην τοπική κοινωνία. Παρά τις αντιξοότητες και τις προκαταλήψεις, η χορωδία καταφέρνει να ενώσει τους χωρικούς και να τους συμβάλει στην έννοια της κοινότητας.
Η σημασία της ταινίας έγκειται στην ανάδειξη της δύναμης της μουσικής και της τέχνης ως μέσων κοινωνικής ενότητας και αλλαγής. Μέσα από το χιούμορ και τη συγκίνηση, η ταινία θίγει θέματα όπως η αντίσταση στις κοινωνικές αλλαγές και η αναγκαιότητα της καλλιτεχνικής έκφρασης. Ταυτόχρονα, αντιδικτατορικά μηνύματα περνάνε καθόλη τη διάρκεια της ταινίας.
Η ταινία έχει αποσπάσει θετικές κριτικές για τις εξαιρετικές ερμηνείες των ηθοποιών και την ικανότητά της να συνδυάζει την κωμωδία με το δράμα. Υποβλήθηκε από την Ελλάδα στα 79α Όσκαρ για Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, αλλά δεν έγινε δεκτή ως υποψήφια. Η «Χορωδία του Χαρίτωνα» είναι ένα τρυφερό και αισιόδοξο έργο που αναδεικνύει την αξία της συνεργασίας και της αλληλεγγύης σε δύσκολες εποχές.
Ανάμεσα στους τοίχους, 2008
Χώρα: Γαλλία
Σκηνοθεσία: Λοράν Καντέ
Διαδραματίζεται σε ένα γαλλικό σχολείο εργατικής συνοικίας του Παρισιού όπου οι περισσότεροι κάτοικοι είναι μετανάστες και επικεντρώνεται στην αλληλεπίδραση ενός δασκάλου, του Φρανσουά Μαρέν, με τους μαθητές του, όπου μέσα από έναν ασταμάτητο και γόνιμο διάλογο, προσπαθεί να τους αφυπνίσει, να τους μορφώσει αλλά και να τους κατανοήσει. Ο σεβασμός, η αξιοπρέπεια και η ειλικρίνεια είναι βασικά συστατικά του μαθήματος του Φρανσουά Μαρέν. Η υπόθεση περιγράφει την καθημερινότητα στην τάξη, όπου οι πολιτισμικές διαφορές, οι συγκρούσεις και οι προσωπικές ιστορίες των μαθητών αναδύονται συνεχώς.
Η ταινία έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς καταγράφει με ρεαλιστικό τρόπο τις προκλήσεις και τις δυναμικές του σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος, αναδεικνύοντας θέματα όπως η πολυπολιτισμικότητα και τη δυσκολία του να βρεθεί κοινό έδαφος μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών.
Πολύ έξυπνη ιδέα και άψογη η μεταφορά της στη μεγάλη οθόνη, μίας ιστορίας που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Απόλυτα ρεαλιστική, χωρίς να είναι ντοκιμαντέρ, ελάχιστα αφηγηματική και ζωντανή με την κάμερα να βρίσκεται σε συνεχή κίνηση. Ο πραγματικός δάσκαλος είναι ο Φρανσουά Μπεγκοντό, ο οποίος έγραψε αρχικά την ιστορία σε βιβλίο και στη συνέχεια σε σενάριο για την εν λόγω ταινία. Ο ρεαλιστικός τρόπος προσέγγισης της ταινίας, με τους πραγματικούς μαθητές να παίζουν τους εαυτούς τους, προσδίδει αυθεντικότητα και βάθος στους χαρακτήρες. Μία σημαντική ταινία που προσφέρει ειλικρινή ματιά στις προκλήσεις της εκπαίδευσης και στην πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Το κύμα, 2008
Χώρα: Γερμανία
Σκηνοθεσία: Ντενίς Γκανζέλ
Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα γερμανικό λύκειο. Ο καθηγητής πολιτικής ιστορίας Rainer Wenger, στο πλαίσιο ενός διδακτικού πειράματος για τη δύναμη της αυταρχίας, δημιουργεί μια ομάδα με αυστηρή πειθαρχία, την οποία ονομάζει «Το Κύμα». Η κατάσταση σύντομα ξεφεύγει από τον έλεγχο, καθώς οι μαθητές υιοθετούν ακραίες συμπεριφορές, οδηγώντας σε τραγικές συνέπειες.
Η σημασία της ταινίας έγκειται στην απεικόνιση του πώς οι κοινωνικές συνθήκες και η ανθρώπινη ψυχολογία μπορούν να οδηγήσουν σε ολοκληρωτικές τάσεις. Μέσα από το πείραμα, η ταινία αναδεικνύει την ευθραυστότητα της δημοκρατίας και τη δύναμη της κοινωνικής πίεσης.
Η ταινία είναι εξαιρετικά επίκαιρη και δίνει αφορμή για προβληματισμό σχετικά με τη δυνατότητα επανάληψης παρόμοιων ιστορικών γεγονότων. Αν και κάποιοι μπορεί να θεωρήσουν την εξέλιξη υπερβολική, η ταινία παραμένει μια καθηλωτική ταινία που θέτει σημαντικά ερωτήματα για τη φύση της εξουσίας και της υπακοής.
Η ταινία βασίζεται σε αληθινά γεγονότα και συγκεκριμένα στο κοινωνικό πείραμα του δασκάλου Ρον Τζόουνς, ο οποίος κατείχε συμβουλευτικό ρόλο στη δημιουργία της ταινίας. Το πείραμά του, που ονομάστηκε Το Τρίτο Κύμα, το έβαλε μπρος σε ένα σχολείο της Καλιφόρνια το 1967, όταν οι φοιτητές του δεν μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν πως κάτι όπως ο εθνικοσοσιαλισμός θα μπορούσε να συμβεί πάλι.
Ο κύκλος των χαμένων ποιητών, 1989
Χώρα: Αμερική
Σκηνοθεσία: Πίτερ Γουίαρ
Εκτυλίσσεται σε ένα αυστηρό αμερικανικό προπαρασκευαστικό σχολείο. Η υπόθεση επικεντρώνεται στον καθηγητή αγγλικών Τζον Κίτινγκ, τον οποίο υποδύεται ο Ρόμπιν Γουίλιαμς, που εμπνέει τους μαθητές του, παιδιά συντηρητικών οικογενειών, να ακολουθήσουν τα όνειρά τους και να εκφράσουν τον εαυτό τους μέσω της ποίησης. Με το σύνθημα “Carpe Diem” (Άδραξε τη μέρα), τους μαθαίνει πώς να πάνε κόντρα στο κατεστημένο, πώς να απελευθερώσουν τις καταπιεσμένες επιθυμίες τους, τους ενθαρρύνει να σκεφτούν ελεύθερα και να αντισταθούν στις συμβάσεις.
Η ταινία απέσπασε επαίνους για την καταιγιστική ερμηνεία του Ρ. Γουίλιαμς και την ικανότητά της να συγκινεί και να εμπνέει. «Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών» παραμένει ένα κλασικό έργο που προάγει την πραγματική αξία της εκπαίδευσης ενώ ταυτόχρονα κατακρίνει την αυστηρότητα και την έλλειψη φαντασίας στα εκπαιδευτικά συστήματα και ιδρύματα.
Στην τελευταία σκηνή του έργου οι μαθητές ξεπερνούν τους εαυτούς τους και κάνουν την ώρα του μαθήματος κάτι εντελώς παράτολμο για τα δεδομένα του σχολείου: ανεβαίνουν στα θρανία τους και έτσι αποχαιρετούν το καθηγητή τους που έχει απολυθεί….
Το χαμόγελο της Μόνα Λίζα, 2003
Χώρα: Αμερική
Σκηνοθεσία: Μάικ Νιούελ
Διαδραματίζεται το 1953 και αφηγείται την ιστορία της Κάθριν Γουάτσον, μιας φιλελεύθερης καθηγήτριας ιστορίας της τέχνης στο συντηρητικό κολέγιο θηλέων Γουέλσλι. Η Γουάτσον έρχεται σε σύγκρουση με τις συντηρητικές δομές του κολεγίου, αλλά και με τη νοοτροπία των μαθητριών της, οι οποίες έχουν ως μόνη επιθυμία να παντρευτούν, και προσπαθεί να τις ενθαρρύνει να αμφισβητήσουν τα κοινωνικά στερεότυπα και να διεκδικήσουν τη δική τους πορεία στη ζωή, πέρα από τους παραδοσιακούς ρόλους συζύγου και μητέρας.
Η σημασία της ταινίας έγκειται στην ανάδειξη της ανάγκης για γυναικεία χειραφέτηση και προσωπική ελευθερία σε μια εποχή που οι γυναίκες αντιμετώπιζαν έντονες κοινωνικές πιέσεις. Εξερευνά θέματα όπως η ισότητα των φύλων, η αυτογνωσία και η δύναμη της εκπαίδευσης.
Αν και ορισμένοι κριτικοί θεωρούν ότι η πλοκή ακολουθεί προβλέψιμα μονοπάτια, παραμένει μια συγκινητική και ενθαρρυντική ταινία που αναδεικνύει τη σημασία της αμφισβήτησης.
Τα παιδιά της χορωδίας, 2004
Χώρα: Γαλλία, Σουηδία, Γερμανία
Σκηνοθεσία: Κρίστοφερ Μπαρατιέ
Διαδραματίζεται στη Γαλλία του 1949. Ο άνεργος μουσικός Κλεμέντ Ματιέ προσλαμβάνεται ως επιτηρητής σε ένα αυστηρό επαρχιακό οικοτροφείο για προβληματικά αγόρια. Μέσα από τη μουσική, δημιουργεί μια χορωδία και καταφέρνει να εμπνεύσει και να μεταμορφώσει τους μαθητές του, παρά τις αντιξοότητες και την αντίσταση του αυταρχικού διευθυντή.
Η σημασία της ταινίας έγκειται στην ανάδειξη της θεραπευτικής δύναμης της μουσικής και της εκπαίδευσης. Θίγει θέματα όπως η αλληλεγγύη, η κατανόηση και η δεύτερη ευκαιρία, ενώ παράλληλα κατακρίνει τις αυταρχικές μεθόδους εκπαίδευσης.
Ταινία με εξαιρετική συναισθηματική δύναμη, αισιόδοξη και τρυφερή. Η μουσική επένδυση, ιδιαίτερα τα κομμάτια της χορωδίας, αποτελεί ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία της ταινίας. Υπογραμμίζει τη σημασία της τέχνης και της καλοσύνης στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και του μέλλοντος των νέων ανθρώπων.
Φράουλες και αίμα, 1970
Χώρα: Αμερική
Σκηνοθεσία: Στιούαρτ Χάγκμαν
Η ταινία βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα αποτυπώνοντας την ένταση και την αναταραχή της εποχής, προσφέροντας μια ματιά στην επαναστατική νεολαία που διεκδικεί αλλαγή.
Η υπόθεση επικεντρώνεται στον φοιτητή Σάιμον, ο οποίος παρασύρεται από το κίνημα διαμαρτυρίας κατά του πολέμου του Βιετνάμ στο πανεπιστήμιο της Κολούμπια στη Νέα Υόρκη. Αρχικά αδιάφορος, μέχρι που ανακαλύπτει τη διαφθορά και την αναχρονιστική και συντηρητική νοοτροπία που χαρακτηρίζει το πανεπιστημιακό σύστημα. Τότε μεταμορφώνεται σε επαναστάτη, έπειτα σε ηγέτη, προετοιμάζοντας τους συντρόφους του για μια βίαιη, κλιμακωτή αναμέτρηση με τους αστυνομικούς και την ενθοφρουρά, οργανώνοντας καθιστική διαμαρτυρία στο πανεπιστήμιο.
Το μεγαλύτερο ποσοστό των ηθοποιών που πρωταγωνιστούν στην παραγωγή είναι ερασιτέχνες.
Ο τίτλος της ταινίας και του βιβλίου (στα αγγλικά The strawberry statement) προέρχεται από την απαξιωτική δήλωση του αντιπρύτανη του πανεπιστημίου Χέρμπερτ Ντιν σχετικά με τις απόψεις των φοιτητών για τη γενικότερη πολιτική του πανεπιστημίου, ο οποίος βροντοφώναξε σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο: «Δε με ενδιαφέρουν περισσότερο από το αν τους αρέσουν ή όχι οι φράουλες»!
Ο εξαιρετικός κύριος Λαζάρ, 2011
Χώρα: Καναδάς
Σκηνοθεσία: Φιλίπ Φαλαρντό
Διαδραματίζεται σε ένα δημοτικό σχολείο στο Μόντρεαλ. Η υπόθεση επικεντρώνεται στον Μπαχίρ Λαζάρ, έναν Αλγερινό πολιτικό πρόσφυγα που προσλαμβάνεται ως αντικαταστάτης δάσκαλος μετά την αυτοκτονία της προκατόχου του.
Ο Λαζάρ βοηθά τους μαθητές του να διαχειριστούν το πένθος τους, ενώ παράλληλα παλεύει με το δικό του τραυματικό παρελθόν, αφού μπορεί κι ο ίδιος μπορεί από στιγμή σε στιγμή να απελαθεί. Θέματα όπως η μετανάστευση, η ένταξη, ο θάνατος, η αλληλεγγύη, η βία, η κατανόηση, θίγονται με τρυφερότητα και ανθρωπιά, μέσα στους τέσσερεις τοίχους μιας σχολικής αίθουσας. Ο Λαζάρ συγκρούεται με το αποστειρωμένο εκπαιδευτικό σύστημα εκφραστικά και περιεχομενικά: μιλάει κελαρυστά, σαν να απαγγέλλει αντί να διδάσκει συμβατικά, και καλύπτει με ζωντάνια τις ανάγκες των παιδιών για μάθηση και αμφισβήτηση.
Μία λυτρωτική σχέση ανάμεσα σε δάσκαλο και μαθητές, που υποστηρίζουν αλλήλους και καταφέρνουν να θεραπεύσουν ο ένας τις πληγές του άλλου.
