Το σκληρό πρόσωπο της καθημερινότητας
Το μόνο εύκολο είναι να κρυφτείς πίσω από λεκτικές ακρότητες που ανακαλύπτουν παντού σεξισμό, πατριαρχία και ανδροκρατία. Για παράδειγμα, να αναρωτιέται το BBC και το CNN αν είναι σεξουαλική παρενόχληση το να πει ένας άντρας σε μία γυναίκα «σε αγαπώ». Ή να κοροϊδέψεις σαν «καρικατούρα φεμινισμού» τις διάφορες τηλεπερσόνες που αυτοανακυρήχθηκαν ιέρειες του #metoo εδώ στην Ελλάδα, αφού πρώτα «ανδρώθηκαν» σε περιβάλλοντα και εκπομπές, όχι απλά σεξιστικές αλλά και γελοίες.
Η παραπάνω στάση όμως είναι άδικη, μονομερής και εν πολλοίς επικίνδυνη, γιατί δεν παραδέχεται πως όντως υπάρχει πρόβλημα στο τι βιώνουν και άρα νιώθουν καθημερινά γυναίκες σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Στην εργασία, στον δρόμο, στην οικογένεια, στο τραμ κ.λπ. Το ότι έχουν γίνει βήματα, δεν σημαίνει πως σταμάτησαν οι επιθετικές κινήσεις, οι πιέσεις, οι ανισότητες. Μπορεί κάποιος να υποστηρίξει πως, δυστυχώς, κοντά στις «πατροπαράδοτες» συνήθειες αναπτύσσονται νέες που φαντάζουν ακόμα πιο επικίνδυνες και βάρβαρες.
Έτσι και αλλιώς ζούμε σε μία εποχή που αποζητά εκρήξεις, υπερβολές, θανάσιμους εχθρούς, κάθετους διαχωρισμούς και βία — ιντερνετική και μη. Η θέση της γυναίκας και οι σχέσεις ανάμεσα στα φύλα είναι ένα πεδίο που, ειδικά τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται από όλα αυτά.
Τέσσερα κείμενα, λοιπόν, από εμάς που επιχειρούν να μιλήσουν για δύσκολες καθημερινές καταστάσεις.
Υ.Γ.1 Ο ανδρικός πληθυσμός είναι μέρος του προβλήματος, άρα και της λύσης του. Αλλά για να γίνει οτιδήποτε πρέπει πρώτα να ακούσουν και να προβληματιστούν.
Υ.Γ.2 το «η γυναίκα είναι το μισό του ουρανού» ήταν σαν φράση εξαιρετική για τότε που ειπώθηκε. Σήμερα φαντάζει σωστό, αλλά μη αρκετό.
Υ.Γ.3 Διαβαίνουμε αχαρτογράφητα νερά στις σχέσεις των (meta)ανθρώπων, οπότε χρειάζεται στοχασμός.
Χρύσανθος Ξάνθης
Φαντάσου
Σκηνές από τις μέρες και τις νύχτες μας
Ηλέκτρα Τζώρτσου
Φαντάσου…
να φοβάσαι να γυρνάς μόνη στο σπίτι το βράδυ.
Να ζητάς από τον ταξιτζή ή από φίλους να περιμένουν να σε δουν να μπαίνεις στην πολυκατοικία.
Να κρατάς τα κλειδιά σφιχτά στο χέρι πολύ πριν φτάσεις στην είσοδο.
Να ψάχνεις στο διαδίκτυο για pepper spray και μπρελόκ συναγερμού.
Να κάνεις ότι μιλάς στο τηλέφωνο όσο γυρνάς προς το σπίτι.
Να μην μπορείς να εμπιστευτείς εύκολα άντρες.
Να νιώθεις άβολα να μείνεις μόνη σου στον ίδιο χώρο με πολλούς άντρες.
Να αλλάζεις δρομολόγιο γιατί ξέρεις ότι όταν περνάς μπροστά από εκείνο το μαγαζί, ακούς σχόλια που δεν θέλεις.
Να αλλάζεις πεζοδρόμιο γιατί βλέπεις ότι θα διασταυρωθείς με μία παρέα αντρών που είναι μπροστά .
Να σκέφτεσαι δύο και τρεις φορές το τι θα φορέσεις για να μην προκαλέσεις τάχα μου.
Να αποφεύγεις τα ασανσέρ.
Μία απλή διαδρομή με το λεωφορείο να γίνεται καταπιεστική, γιατί δεν μπορείς να αποφύγεις τα επίμονα βλέμματα.
Να σκέφτεσαι αν θα πάρεις δίπλωμα αυτοκινήτου και όταν το πάρεις να αγχώνεσαι για το παρκάρισμα και τα επακόλουθα σχόλια
Να πνίγεσαι ένα βράδυ μέσα στο σπίτι, να θες να βγεις μια βόλτα να πάρεις αέρα και να σκέφτεσαι πόσες πιθανότητες υπάρχουν να σου συμβεί κάτι αν το κάνεις.
Να μην μπορείς να κάτσεις σαν άνθρωπος σε ένα μπαρ χωρίς παρεμβολές.
Πώς είναι να ζυγίζεσαι μέρα παρά μέρα.
Να μην μπορείς να είσαι τελείως ατημέλητη, όταν γουστάρεις.
Αλλά να μην μπορείς άλλες φορές να είσαι και πολύ στην πένα .
Να φοβάσαι να μείνεις έγκυος, αλλά να φοβάσαι και αν δεν μείνεις.
Στο ταξί να κάθεσαι πάντα στο πίσω κάθισμα.
Να μην μπορείς να χαρείς το σώμα σου, γιατί για κάποιον περίεργο λόγο δεν το νιώθεις δικό σου, αλλά χωνευτήρι προτύπων, σχολίων, απαιτήσεων και έξωθεν ορέξεων.
Να ντρέπεσαι για πράγματα που είναι πολύ φυσιολογικά και στην τελική δεν ευθύνεσαι καν εσύ γι’ αυτά, όπως το να έχεις μεγάλο στήθος ή να έχεις μικρό στήθος.
Να ζητάς την παρέα της φίλης σου για να πας στην τουαλέτα σε ένα μαγαζί.
Να φοβάσαι να κοιμηθείς μόνη σου ή να είσαι μόνη σου στο σπίτι.
Να παρακαλάς να βρεις πάρκινγκ κοντά στο σπίτι σου.
Να μην κάνεις σεξ με κάποιον που θες, γιατί δεν ξέρεις πού μπορεί να οδηγήσει ή για να μην σε πούνε εύκολη, αλλά να κάνεις και σεξ με κάποιον που δε θες πολύ, γιατί έτσι πρέπει να γίνεται.
Να πατάς τα 40 και να σκέφτεσαι αν θα βάλεις μία κοντή φούστα για να μη σε πούνε γεροντομπεμπέκα.
Να σκέφτεσαι αν θα πας σε μία αγγελία για δουλειά.
Να έχεις περίοδο –τι πιο φυσιολογικό απ’ αυτό;– και να ντρέπεσαι να το πεις ή να σε δουν σε δημόσιο χώρο με τη σερβιέτα στο χέρι για να πας στην τουαλέτα να αλλάξεις.
Να φοβάσαι να είσαι ο εαυτός σου, για να μην παρερμηνευθεί η στάση και τα λόγια σου.
Να κάνεις μία ώρα να μπεις στη θάλασσα, γιατί ντρέπεσαι να σε δουν με το μαγιώ και δεν ξέρεις με πόσα βλέμματα και σχόλια θα έρθεις αντιμέτωπη.
Να απευθύνονται μόνο στους άντρες της παρέας, ενώ είσαι κι εσύ μπροστά και, όταν μιλήσεις, πάλι η γνώμη σου να έχει μικρότερη αξία.
Να σκέφτεσαι αν θα πεις ότι σε ενόχλησε κάτι, γιατί μπορεί να σε πούνε υπερβολική.
Φαντάσου να μην ξέρεις καν γιατί τα νιώθεις όλα αυτά.
Να μετράς τα λόγια σου, να μετράς τις πράξεις σου, να μετράς τα κιλά σου. Συνέχεια κάτι να μετράς, και το χειρότερο… να μην σου βγαίνει το μέτρημα.
Να μην νιώθεις άνετα να φας μία μπανάνα μπροστά σε κόσμο.
Εντάξει λοιπόν· η ισότητα μεταξύ των δύο φύλων είναι πλέον κατοχυρωμένη, απλά κάποιοι μπορούνε να τρώνε μπανάνες όπως, όποτε και όπου γουστάρουν, ενώ κάποιες άλλες καλύτερα να τις κάνουνε φρουτόκρεμα.
Με παρενοχλείς επειδή είμαι γυναίκα;
Η (ανά πάσα) στιγμή της προσβολής
Ηλέκτρα Τζώρτσου
Το πρόβλημα ξεκινάει, όταν νιώθει κάποιος ότι έχει δικαίωμα πάνω στο σώμα σου και την ύπαρξή σου γενικότερα. Δυστυχώς, είναι νομιμοποιημένη μέσα στην κοινωνία η χωρίς όρια συμπεριφορά των αντρών απέναντι τις γυναίκες. Ο άντρας μπορεί πολύ εύκολα να προβεί σε πράξεις ή λόγια, χωρίς να σκεφτεί, να φιλτράρει, να σεβαστεί. Πιστεύει ότι αυτό που νιώθει ανά πάσα στιγμή, μπορεί να το κάνει κιόλας.
Για παράδειγμα, στον δρόμο, περνάει μία γυναίκα από μπροστά του που του αρέσει — προσοχή, εδώ δεν κρίνουμε σε καμία περίπτωση το ότι μπορεί να σου αρέσει μία γυναίκα που βλέπεις στο δρόμο, αλλά από το να σκεφτείς κάτι για το σώμα της, το πρόσωπό της ή ό,τι άλλο μέχρι να νιώσεις ότι μπορείς να ανοίξεις το στόμα σου και όλο αυτό να το μεταφέρεις στην άγνωστη γυναίκα που περνάει έχει μεγάλη διαφορά. Φυσικά σε αυτό υπάρχουν και διαβαθμίσεις, ανάλογα με το τι είναι αυτό που ειπώνεται. Αλλά και πάλι δεν αναιρείται το γεγονός ότι αυτή η γυναίκα είναι υποχρεωμένη να ακούσει οτιδήποτε έχει όρεξη ο άλλος να πει, σε όποια κατάσταση αυτή κι αν βρίσκεται, την οποία προφανώς και δεν γνωρίζει ο άλλος. Οπότε καλό είναι να συγκρατείται, αν οι ορέξεις του είναι προσβλητικές και χυδαίες. Σοφή η ρήση «βούτα τη γλώσσα στο μυαλό πριν μιλήσεις».
Υπάρχουν προφανώς και περιπτώσεις που ένα κοπλιμέντο μπορεί μέχρι και να σου φτιάξει την μέρα, αλλά μιλάμε για περιπτώσεις που γίνεται καλοπροαίρετα και με σεβασμό. Όμως όλες οι υπόλοιπες φορές που αυτό δεν συμβαίνει με αξιοπρεπή τρόπο, είναι τόσο ισχυρά καταγραμμένες στην ψυχολογία της κάθε γυναίκας που αρκεί μία κουβέντα (την οποία όμως έχει ακούσει χιλιάδες φορές) για να ξεχειλίσει το ποτήρι. Λειτουργεί δηλαδή σωρευτικά. Σωστό; Λάθος; Χρειάζεται σκέψη πάντως.
Κάτι ακόμη πιο δύσκολο, αλλά από την ίδια ρίζα προερχόμενο, είναι αυτό που γίνεται πολύ συχνά σε μέσα μαζικής μεταφοράς. Με πρόφαση την πολυκοσμία και το πατείς-με- πατώ-σε, μπορεί ο άλλος να έρθει να κολλήσει από πίσω σου, ή να σε αγγίξει σε διάφορα σημεία του σώματός σου. Γιατί; Γιατί έτσι. Γιατί μπορεί. Γιατί άντρας και γιατί γυναίκα. Κατάλαβες εσύ ποτέ γιατί; Αλλά ακόμη κι αν δεν είναι χειρονομία, σίγουρα θα είναι βλέμματα σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, γελάκια, ματάκια, σχολιάκια. Κοπελιά το ένα, κοπελιά το άλλο. Κοπελιά το αυτό σου, κοπελιά το ‘κείνο σου.
Και πάντα, το πιο λυπηρό, αυτή η νομιμοποίηση όλων αυτών των συμπεριφορών να πλανάται από πάνω μας. Και αυτή η μοναξιά που νιώθει η γυναίκα κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με τέτοια περιστατικά. Γιατί, ίσως, ακόμη χειρότερο από την παρενόχληση αυτή καθαυτή είναι η σιωπή του περίγυρου (αν όχι τα κρυφά γέλια). Από εκεί πηγάζει και η νομιμοποίηση. Γιατί μαλάκες θα υπάρχουν πάντα. Ποιος όμως θα σε υπερασπιστεί απέναντι σε αυτούς τους μαλάκες; Το ότι νιώθεις τελικά εσύ άβολα, ενώ κανονικά θα έπρεπε να νιώθει –ο κάθε– αυτός. Όχι επειδή είναι άντρας, αλλά επειδή είναι άνθρωπος και δεν έχει μάθει να σέβεται τους άλλους ανθρώπους και να τους κάνει να νιώθουν όμορφα και όχι σκουπίδια και κατώτεροι.
Στα ήδη αυτά διαμορφωμένα σχήματα, έρχεται να προστεθεί και μία νέα τάση που «χτυπάει» κατά κύριο λόγο τους νέους ανθρώπους, προσδίδοντας επιπλέον χαρακτηριστικά στην αλληλεπίδραση των δύο φύλων.
Η λογική της τραπ· η αντικειμενοποίση των γυναικών, τα φράγκα, τα αμάξια, τα ναρκωτικά, η εμπορευματοποίηση του σεξ. Αυτή η κουλτούρα του εξευτελισμού των ανθρώπινων σχέσεων σίγουρα θα γεννήσει άντρες γεμάτους μισογυνιστικά χαρακτηριστικά, σεξιστές και τραμπούκους. Αλλά και γυναίκες που θα λικνίζονται στους ταπεινωτικούς ρυθμούς και θα προσπαθούν να μοιάσουν στη γυναίκα εκείνη που όσο περισσότερο αυτό-ταπεινώνεται τόσο περισσότερο θα δέχεται και την ταπείνωση των άλλων.
Ο «δικός» σου άνθρωπος
Βιασμός εντός γάμου ή σχέσης
Άντα Κουγιά
Αριθμοί. Πάντα να ξεκινάς από τους αριθμούς, τα στοιχεία, τα γεγονότα. Και τότε, τι θ’ απογίνουν οι ανθρώπινες ιστορίες; Ένα σήριαλ για εγκλήματα μετά τις 23.00; Μια ιστορία τρόμου ανάμεσα στις παρέες; Άλλη μια ιστορία που την φέρνεις ως παράδειγμά στη φίλη σου «για να προσέχει»;
Ούτε καν μπορείς να ψηλαφήσεις ένα τόσο δύσκολο θέμα. Δύσκολο τόσο με την έννοια της πολυπλοκότητας, όσο και των ψυχικών διεργασιών και των πραγματικών συνθηκών. Πώς μπορείς να ορίσεις τι είναι βιασμός εντός σχέσης ή μάλλον, πότε έχεις το δικαίωμα να αισθανθείς βιασμένη στα πλαίσια μιας συμφωνημένης σχέσης;
Κάποτε, στα άγουρα 20, είχα ακούσει μια ιστορία. Μία κοπέλα ήταν σε πολύχρονη σχέση με ένα αγόρι και συγκατοικούσαν. Βγήκε με τις φίλες της ένα βράδυ, μέθυσε και όταν γύρισε, με το αγόρι της έκανε σεξ. Την επόμενη μέρα δεν το θυμόταν. Η κοπέλα χώρισε, γιατί δεν έδωσε τη συναίνεσή της, εφόσον ήταν μεθυσμένη. Δεν ξέρω τι έγινε τελικά. Θυμάμαι όμως χαρακτηριστικά τι είπα εγώ και μάλιστα φωναχτά: «Καλά, πώς κάνει έτσι; Σχέση της ήταν, σιγά. Δεν ήταν ένας άγνωστος».
13 χρόνια μετά, δεν μας ενδιαφέρει αν το μετάνιωσα ή αν άλλαξα άποψη, μας ενδιαφέρει ότι αυτό το σκεπτικό ήταν και εξακολουθεί να είναι βαθιά ριζωμένο στο ασυνείδητο. Το προσωπικό; Το κοινωνικό; Δεν γνωρίζω πώς να το κατονομάσω και νομίζω δεν έχει σημασία κιόλας. Σε έναν «γάμο» ή, ας το πούμε πιο ελεύθερα, σε μια μόνιμη σχέση που υποτίθεται ότι δίνεσαι στον άλλον, ποιος μπορεί να ορίσει πότε η σεξουαλική επαφή είναι συναινετική ή όχι;
Στην κοινωνία που ΑΝΑΤΡΑΦΗΚΕ με την έννοια των «συζυγικών καθηκόντων», ο διαχωρισμός αυτός ήταν αδύνατος μέχρι πολύ πρόσφατα. Διαβάζοντας τη 2η ετήσια έκθεση για τη βία κατά των γυναικών (2020) της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων και τα στοιχεία που μου έδωσαν τηλεφωνικά οι αρμόδιοι, ήρθα αντιμέτωπη με αυτό ακριβώς το θέμα. Τα αριθμητικά στοιχεία και καταγραφές (τα οποία μπορείτε να βρείτε αναλυτικά, αν σκανάρετε το qrcode παρακάτω) ήταν τόσο μικρά που μου επιβεβαίωσαν την αίσθηση ότι πολλοί λίγοι βιασμοί καταγγέλλονται και ακόμη λιγότερο βιασμοί που συμβαίνουν εντός μόνιμης σχέσης.
Λίγο να μπεις στη διαδικασία να κάνεις εικόνα τις καταστάσεις, αν βάλεις μπροστά από μία σκέψη το μαγικό «αν», δεν είναι δύσκολο να αναμοχλεύσεις τον λόγο για τον οποίο υπάρχει τόσο μεγάλη πολυπλοκότητα, ποια συναισθήματα γεννιούνται, πόσο αποκρουστικό είναι, πόση προδοσία μπορεί να νιώσεις από τον άλλον, πόση προδοσία απέναντι στον ίδιο σου τον εαυτό. Και εν τέλει, πόσο αλλοτριωμένες αντικρίζουμε μπροστά μας τις ανθρώπινες σχέσεις και εν τέλει τον κοινωνικό ιστό.
Θέτω κάποια ερωτήματα αρχίζοντας με το μαγικό «αν»: · Αν αγαπάς κάποιον, θέλεις να τον ευχαριστήσεις. Αν εσύ για κάποιο λόγο εκείνη τη στιγμή δεν θέλεις, πώς το χειρίζεσαι; Αν έχεις σταματήσει να τον αγαπάς, αλλά εξαρτάσαι από τον άλλον, νιώθεις συνεχώς βιασμένος χωρίς να μπορείς να το αρθρώσεις; Αν βρίσκεσαι ήδη σε μια κακοποιητική σχέση, ένας βιασμός είναι το κερασάκι στην τούρτα ή η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι; Αν οι «άλλοι», ένας ευρύτερος κύκλος, το ξέρει, πώς αισθάνεσαι απέναντί τους; Αν το καταλαβαίνει το ίδιο το παιδί σου, πόσο σκληρό φαίνεται στα μάτια του; Αν δεν το έχεις καταλάβει και αισθάνεσαι περίεργα, θα άντεχες να το καταλάβεις ή θα προτιμούσες να ζεις στην άγνοια;
Δεν υπάρχουν σωστές απαντήσεις. Υπάρχουν συνθήκες, κι αυτές οι συνθήκες δεν περιγράφονται με αριθμούς. Τα μαγικά «αν» φέρνουν στην επιφάνεια ηθικές και ψυχολογικές ατραπούς που ίσως να μην αντέχουμε να διαβούμε. Πρόκειται για ιστορίες πόνου από τον «δικό» σου άνθρωπο.
Στην άλλη πλευρά του φεγγαριού
Γυναίκες πέρα από τη Δύση
Άντα Κουγιά
Γεννιέσαι γυναίκα. Πού γεννιέσαι; Όσες δυσκολίες, φόβους, προκλήσεις, εμπόδια και κινδύνους να αντιμετωπίζουμε στην υποτιθέμενη προοδευτική Δύση, που έχει να εξαλείψει παλιά στερεότυπα, ενόσω συνεχώς δημιουργούνται νέα, η βιαιότητα των «άλλων» κοινωνιών στον 21ο αιώνα παραμένει παρούσα και πολλές φορές θεσμοθετημένη. Απάνθρωπες πρακτικές («έθιμα» τις ονόμαζαν και ονομάζουν ακόμη) δημιουργούν ανατριχίλα σε όλους μας.
Κλειτοριδεκτομές, λιθοβολισμοί, παιδικοί γάμοι, ομαδικοί βιασμοί απίστευτης αγριότητας, συνδυάζονται με την ανοχή της κοινωνίας και των αρχών, αφού η κουλτούρα έχει εμποτιστεί με τη νοοτροπία της «μιαρής» γυναίκας. «Μιαρή» η κλειτορίδα, «μιαρή» ακόμη κι αν βιάζεται, «μιαρή», αν μείνει ανύπαντρη. Μια συνεχής προσπάθεια εξαφάνισης του θηλυκού, όχι μόνο σε συμβολικό πια, αλλά και σε επίπεδο σωματικής βίας.
Κάθε χρόνο κινδυνεύουν με κλειτοριδεκτομή –ένα «έθιμο» που παραμένει ενεργό στην Αφρική– 3.200.000 κορίτσια, ενώ ήδη 200.000.000 γυναίκες έχουν υποστεί αυτόν τον ακρωτηριασμό, ο οποίος –επιστημονικά έχει αποδειχθεί– ότι δεν προσφέρει τίποτα, αντιθέτως προκαλεί πληθώρα προβλημάτων υγείας, αν το κορίτσι γλιτώσει τον θάνατο κατά τη διαδικασία ή μετά.
Οι λιθοβολισμοί είναι μία συνήθης πρακτική τιμωρίας για τη μοιχεία — μόνο που εδώ νοείται ως μοιχεία ακόμη και ο βιασμός.
Οι παιδικοί γάμοι (φαινόμενο που πλήττει και τα αγόρια αλλά στα κορίτσια είναι φυσικά πολύ πιο εκτεταμένο) έχουν απαγορευτεί, βεβαίως, αλλά στις περισσότερες χώρες το θέμα λύνεται, αν οι γονείς δώσουν τη συναίνεσή τους. Πόσες και πόσες φορές διαβάζουμε ειδήσεις που ακόμη και 6χρονα κορίτσια ουσιαστικά «αγοράζονται» από κυρίους και έτσι η οικογένεια λύνει το πρόβλημα της φτώχειας, ενώ το κορίτσι εκτός από το ότι χάνει την παιδική του ηλικία, χάνει και την αυτοδιάθεση στο σώμα του, εκπληρώνοντας «συζυγικά καθήκοντα», τα οποία στην ηλικία του είναι όχι μόνο αποκρουστικά, αλλά κατάφωρα αιματηρά και βίαια.
Όταν ο ένας πολιτισμός ήρθε σε επαφή με τον άλλον, όταν τα ανθρώπινα δικαιώματα θεσπίστηκαν παγκοσμίως και άρχισε η εκστρατεία ενημέρωσης, πολλές γυναίκες κατάφεραν να γλιτώσουν από τα «έθιμα». Άλλες, πάλι, βίωσαν ακόμη σκληρότερες καταστάσεις ως αντίποινα στην ενημέρωση από τους δυτικούς.
Κι όταν οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών άρχισαν να γίνονται πραγματικές, σε αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής, τα «έθιμα» ήρθαν μαζί με τις οικογένειες; Στην Ευρώπη, η κλειτοριδεκτομή θεωρείται μεν αδίκημα και διώκεται ποινικά (οι ποινές αφορούν φυλάκιση από έξι μήνες έως ισόβια, ενώ σε πολλές χώρες υπάρχει και πρόστιμο), αλλά υπάρχουν στοιχεία που αναφέρουν πως γίνεται σε Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Γερμανία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο. Νέα κορίτσια από οικογένειες μεταναστών δεν είναι ασφαλή, για την ακρίβεια, 500 χιλιάδες γυναίκες σε ολόκληρη την Ευρώπη έχουν υποστεί ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων, ενώ 180 χιλιάδες γυναίκες και κορίτσια κινδυνεύουν να υποστούν κλειτοριδεκτομή κάθε χρόνο.
Στην εποχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα φαινόταν πιο «εύκολο» να σταματήσει να ρέει τόσο αίμα. Στην εποχή των ανθρώπινων δικαιωμάτων, θα ήταν λάθος η κουλτούρα, τα έθιμα, η θρησκεία ή η τιμή να δικαιολογούν πράξεις βίας κατά των γυναικών. Όμως ακόμη αιωρείται ο κίνδυνος. Η βία είναι συνεχής. Σε κάθε πλευρά του φεγγαριού. Και καλούμαστε να το αντιμετωπίσουμε κι όχι να στρέφουμε το βλέμμα αλλού.
